علائم خرابی موتور کرکره برقی؛ نشانه ها و زمان تعمیر یا تعویض

چه خرابی هایی با خرابی موتور کرکره برقی اشتباه گرفته می شوند؟

وقتی کرکره از کار می افتد، طبیعی است اولین چیزی که به ذهن برسد موتور باشد. مخصوصا اگر کرکره بالا نرود، وسط مسیر بایستد یا صدایی از موتور شنیده شود اما پرده حرکت نکند.اما قبل از اینکه نتیجه بگیریم موتور سوخته یا باید تعویض شود، چند بخش دیگر باید بررسی شوند. بعضی از این خرابی ها دقیقا همان نشانه ای را ایجاد می کنند که از بیرون شبیه خرابی موتور دیده می شود.

۱. برق و مدار فرمان؛ ممکن است اصلا فرمان به موتور نرسیده باشد

اگر موتور کاملا ساکت است، اولین احتمال لزوما سوختن موتور نیست. قطع برق، فیوز، اتصالات، رله یا کنترلر می توانند باعث شوند موتور هیچ فرمانی دریافت نکند.در چنین شرایطی، تعویض موتور بدون بررسی مسیر برق و فرمان می تواند یک هزینه کاملا بی دلیل ایجاد کند. در راهنماهای عیب یابی سازندگان نیز بررسی سیم کشی و تغذیه قبل از ورود به تعمیر خود موتور توصیه شده است.

سرنخ مهم: اگر هیچ صدا یا واکنشی از موتور وجود ندارد، هنوز برای نتیجه گیری درباره سوختن موتور زود است.

۲. ریموت یا گیرنده؛ کرکره فرمان شما را دریافت نمی کند

گاهی موتور سالم است اما ریموت، گیرنده یا مسیر ارتباط بین آنها دچار مشکل شده است.اگر یک کلید دیواری یا روش کنترل دیگری کرکره را حرکت می دهد اما ریموت کار نمی کند، احتمال خرابی خود موتور کمتر می شود. باتری ضعیف، از دست رفتن تنظیم ریموت، ناسازگاری فرستنده یا ایراد گیرنده می توانند چنین وضعیتی ایجاد کنند.این همان جایی است که خرید ریموت جدید یا تعویض موتور بدون تست سایر روش های فرمان می تواند شما را در مسیر اشتباه ببرد.

۳. تیغه یا ریل گیر کرده است و موتور فقط زیر فشار قرار گرفته

ممکن است موتور تلاش کند کرکره را حرکت دهد، اما تیغه خم شده باشد، جسمی داخل ریل قرار گرفته باشد یا مسیر حرکت به هر دلیل مقاومت زیادی ایجاد کند.در این حالت معمولا صدای موتور شنیده می شود، اما کرکره یا حرکت نمی کند یا با فشار و مکث بالا می رود. مشکل اصلی ممکن است کاملا مکانیکی باشد و موتور فقط قربانی فشاری باشد که از سمت پرده و ریل به آن وارد می شود.اگر کرکره گیر کرده، دکمه را پشت سر هم فشار ندهید. تکرار فرمان در حالی که پرده آزاد نیست، می تواند فشار بیشتری به موتور و اجزای انتقال نیرو وارد کند.

۴. تنظیم حد حرکت به هم خورده و موتور زود متوقف می شود

اگر کرکره همیشه در یک ارتفاع مشخص متوقف می شود یا قبل از باز شدن کامل از حرکت می ایستد، ممکن است مشکل از تنظیم حد بالا یا پایین باشد، نه از خود موتور.در بعضی سیستم ها تغییر تنظیم حد موتور، جابه جایی مکانیکی یا تغییر در وضعیت پرده باعث می شود موتور تصور کند به انتهای مسیر رسیده است و حرکت را متوقف کند. این نشانه مخصوصا وقتی مهم می شود که موتور تا همان نقطه با قدرت طبیعی کار می کند و هر بار تقریبا در یک محل مشخص می ایستد.

۵. موتور می چرخد اما نیرو به شفت منتقل نمی شود

این یکی از مواردی است که خیلی راحت با خرابی موتور اشتباه گرفته می شود.ممکن است صدای موتور را بشنوید و حتی موتور واقعا در حال کار باشد، اما آداپتور، crown، کوپلینگ یا یکی از اجزای انتقال نیرو نتواند چرخش موتور را به لوله و پرده منتقل کند.در این حالت، مشکل لزوما داخل بخش الکتریکی موتور نیست؛ ممکن است اتصال بین موتور و شفت آسیب دیده یا لق شده باشد.

سرنخ مهم: صدای موتور به تنهایی به معنی سالم بودن کل مجموعه موتور و انتقال نیرو نیست.

۶. کار نکردن یک جهت ممکن است از برد یا رله باشد

اگر کرکره پایین می آید اما بالا نمی رود، یا فقط در یک جهت حرکت می کند، خیلی سریع نمی توان گفت موتور خراب شده است.مسیر فرمان هر جهت، رله ها، گیرنده و مدار کنترل باید بررسی شوند. خرابی در یکی از این بخش ها می تواند باعث شود فقط فرمان بالا یا فقط فرمان پایین به موتور نرسد. بنابراین قبل از تعویض موتور باید مشخص شود آیا خود موتور توان حرکت در آن جهت را ندارد یا اصلا فرمان صحیح به آن ارسال نمی شود.

پس چه زمانی احتمال خرابی واقعی موتور بیشتر می شود؟

احتمال ایراد داخل خود موتور زمانی جدی تر می شود که بعد از بررسی برق، فرمان، ریموت، مسیر مکانیکی، تنظیم حد و انتقال نیرو هنوز نشانه هایی مثل داغ شدن شدید، بوی سوختگی، قطع مکرر، مشکل سیم پیچ، ضعف واقعی گشتاور یا خرابی داخلی گیربکس و ترمز باقی مانده باشند.

علت های واقعی خرابی موتور کرکره برقی

وقتی برق، ریموت، برد فرمان، ریل، تیغه و مسیر انتقال نیرو بررسی شده اند و هنوز مشکل باقی است، احتمال خرابی داخل خود موتور جدی تر می شود. اما حتی در این مرحله هم خرابی موتور فقط یک حالت ندارد. ممکن است مشکل از خازن، سیم پیچ، عایق داخلی، گیربکس، ترمز یا حتی انتخاب نادرست موتور برای وزن و میزان استفاده کرکره باشد.نکته مهم این است که همه این خرابی ها به یک نتیجه ختم نمی شوند. بعضی از آنها قابل تعمیر یا تعویض قطعه هستند و بعضی دیگر، مخصوصا وقتی آسیب حرارتی یا مکانیکی جدی اتفاق افتاده باشد، می توانند موتور را به گزینه تعویض تبدیل کنند.

۱. ضعف یا خرابی خازن در موتورهای دارای خازن

اگر موتور صدای هوم می دهد، برای شروع حرکت زور می زند یا توان کافی برای بالا بردن پرده ندارد، خازن یکی از قطعاتی است که در بعضی موتورهای AC باید بررسی شود.وظیفه خازن در این موتورها کمک به راه اندازی یا عملکرد صحیح موتور است. وقتی ظرفیت آن کاهش پیدا می کند، ممکن است موتور هنوز صدا داشته باشد اما گشتاور کافی برای حرکت دادن کرکره ایجاد نکند.با این حال، این نشانه را نباید مستقیم به خازن نسبت داد. گیر مکانیکی پرده یا خرابی انتقال نیرو هم می تواند رفتار مشابهی ایجاد کند. از طرف دیگر، همه موتورهای کرکره خازن سرویس پذیر ندارند و نوع قطعه باید بر اساس مدل واقعی موتور بررسی شود. اگر خرابی فقط به یک خازن قابل تعویض و سازگار محدود باشد، معمولا هنوز دلیلی برای تعویض کامل موتور وجود ندارد.

۲. داغ شدن مکرر و فعال شدن حفاظت حرارتی

اگر موتور چند بار کار می کند، بعد ناگهان از حرکت می ایستد و پس از مدتی دوباره راه می افتد، ممکن است حفاظت حرارتی موتور فعال شده باشد.این اتفاق می تواند زمانی رخ دهد که موتور بیش از ظرفیت کاری خود استفاده شود، بار کرکره بیشتر از چیزی باشد که موتور برای آن انتخاب شده، اصطکاک مکانیکی بالا باشد یا شرایط محیطی باعث افزایش دمای موتور شود. بعضی موتورهای توبولار نیز اساسا برای کار پیوسته طولانی طراحی نشده اند و حفاظت حرارتی داخلی دارند. اگر این اتفاق یک بار بعد از استفاده غیرعادی رخ داده، هنوز به معنی خرابی قطعی موتور نیست. اما اگر موتور در استفاده معمولی مرتب داغ می شود و قطع می کند، باید علت فشار روی آن مشخص شود.

نکته مهم: تعویض موتور بدون رفع علت بار اضافه، ممکن است فقط باعث شود موتور جدید هم بعد از مدتی با همان مشکل روبه رو شود.

۳. آسیب سیم پیچ یا عایق داخلی موتور

این یکی از جدی ترین خرابی های الکتریکی موتور است.بوی سوختگی، داغ شدن شدید، قطع شدن فیوز یا حفاظت برق و رفتار غیرعادی موتور می توانند احتمال آسیب سیم پیچ یا عایق داخلی را مطرح کنند. علت می تواند گرمای زیاد، اتصال کوتاه، نفوذ رطوبت یا آسیب حرارتی داخلی باشد.در چنین شرایطی دیگر موضوع فقط موتور ضعیف شده نیست. باید مقاومت سیم پیچ و وضعیت عایق با ابزار مناسب بررسی شود.در بعضی موتورهای توبولار که ساختار sealed دارند و سازنده تعمیر داخلی آنها را به عنوان عملیات سرویس تعریف نکرده، آسیب جدی سیم پیچ معمولا احتمال تعویض موتور را بیشتر می کند. اگر بوی سوختگی یا قطع مکرر برق وجود دارد، بهتر است برای تست دوباره موتور را پشت سر هم روشن نکنید.

۴. خرابی گیربکس یا مجموعه انتقال نیرو داخل موتور

موتور فقط یک بخش الکتریکی نیست. در بسیاری از سیستم ها نیروی موتور از طریق مجموعه ای از دنده ها و اجزای مکانیکی به شفت منتقل می شود.اگر از موتور یا گیربکس صدای تق تق، سایش یا ضربه شنیده می شود، موتور فعال است اما خروجی به درستی نمی چرخد یا حرکت کرکره با لقی و ناهماهنگی همراه شده، خرابی گیربکس یا tانتقال دهنده باید جدی بررسی شود.این خرابی با ضعف ساده موتور تفاوت دارد. ممکن است بخش الکتریکی موتور سالم باشد اما دنده ها یا اجزای انتقال نیرو نتوانند گشتاور را به شفت منتقل کنند.در کرکره های سنگین، خرابی این بخش فقط روی عملکرد تاثیر ندارد؛ اگر سیستم نگهدارنده بار یا انتقال نیرو آسیب ببیند، موضوع ایمنی نیز مطرح می شود.

۵. خرابی ترمز موتور

در بعضی موتورهای ساید و درایوهای مربوط، ترمز بخشی از مجموعه نگهداری و کنترل حرکت کرکره است.اگر پرده بعد از توقف در جای خود نمی ماند، حرکت ناخواسته دارد یا هنگام توقف رفتار غیرعادی نشان می دهد، باید وضعیت ترمز و مجموعه انتقال نیرو بررسی شود.خرابی ترمز را نباید مثل یک ایراد ساده ریموت یا تنظیم limit در نظر گرفت. در سیستم های عمودی سنگین، خرابی بخش نگهدارنده بار می تواند باعث حرکت کنترل نشده پرده شود و نیاز به توقف استفاده تا بررسی فنی داشته باشد.تصمیم تعمیر یا تعویض بیشتر از قیمت قطعه به ایمنی و امکان بازگرداندن عملکرد مطمئن سیستم بستگی دارد.

۶. نفوذ آب، رطوبت یا خوردگی داخل موتور و اتصالات

عملکرد متناوب، خوردگی کانکتورها، اختلال الکتریکی یا خرابی عایق می تواند در بعضی پروژه ها از نفوذ آب یا رطوبت ایجاد شود.اما نباید برای همه موتورهای کرکره یک درجه حفاظت ثابت در نظر گرفت. IP، شرایط دمایی و نحوه آب بندی کاملا مدل محور هستند و باید مشخصات همان موتور بررسی شود.اگر رطوبت فقط روی یک اتصال خارجی اثر گذاشته باشد، شرایط با حالتی که آب وارد خود موتور، برد داخلی یا عایق شده کاملا متفاوت است.وقتی خوردگی یا آسیب عایقی گسترده شده باشد، احتمال اینکه تعویض موتور مطمئن تر از تعمیر باشد بیشتر می شود. 

۷. انتخاب موتور نامتناسب با وزن و شرایط کرکره

این مورد شاید در نگاه اول خرابی موتور به نظر نرسد، اما یکی از علت هایی است که می تواند موتور سالم را به مرور وارد شرایط خرابی کند.اگر موتور از ابتدا برای وزن تیغه ها، ارتفاع دهانه، قطر لوله یا میزان استفاده پروژه مناسب انتخاب نشده باشد، ممکن است همیشه نزدیک ظرفیت خود کار کند، بیش از حد گرم شود، کند حرکت کند یا مرتب حفاظت حرارتی آن فعال شود.پس اگر موتور چند بار تعمیر شده اما مشکل دوباره برمی گردد، فقط خود موتور را نبینید. ممکن است ریشه خرابی در انتخاب نادرست ظرفیت موتور یا شرایط مکانیکی کرکره باشد.